اصطلاحات گیلکی

1« اَنَ دوشابَ پول مرا بِهِیی »

مفهوم ؛ همش یه لباسی رو که به اون علاقه داره میپوشه .

2 « تی مالَ سفت بَدار تی همسایه دزد نَوَ گیفتن »

مفهوم ؛ هوای مال خودتو داشته باش .

3« شونده خانه عروسیِ گزنه خانه خرابیه »

مفهوم ؛ وقتی بدن ادم رو گزنه میزنه آب شونده درمونشه ..

<< ادامه مطلب

اصطلاحات گیلکی 6

çarvâdâr noboste kufre yâd bigifti



چاروادار نوبوسته کوفره یاد بیگیفتی


قاطرچی نشده کفر یاد گرفته ای


هنوز هیچی نشده خودت را گم کرده ای، گذشته ات را از یاد برده ای.


شاگرد نشده، استاد شدی


çâqu xu dume vânivine


چاقو خو دومه وانیوینه


چاقو دم (دسته) خودش را نمی برد


اشاره به این که نزدیکان و دوستان به هم ضرر و زیان نمی رسانند


çâquye sanâri haçin dasteye


چاقوی صناری هچین دسته یه


چاقوی ارزان فقط دسته خالی است.


هیچ چیز ارزانی خوب نیست و یا هیچ ارزانی و گرانی بی دلیل نیست


çerâq xu jere rušan nukune


چراغ خو جئره روشن نوکونه


چراغ زیر خودش را روشن نمی کند


اشاره به این که خیرش به خودش نمی رسد


çerâq lule pošto ru nare


چراغ لوله پوشتو رو نره


لوله چراغ(بخاری) پشت و رو ندارد


همین است که هست


çal bukune, panjâ nukune


چل بوکونه، پنجا نوکونه


به چهل برسد به پنجاه نمی رسد


عمر خودش را کرده، پایش لب گور است


çampâ bajo âbkeš


چمپا بج و آبکش.


برنج چمپا و آبکشی! توضیح آن که چمپا ارزان ترین و نامرغوبترین برنج تولید گیلان است


وجود نداشتن تناسب در امری


çube xudâ bi sedâye agar bezane bi davâye


چوب خودا بی صدایه، اگر بزنه بی صدایه


چوب خدا بی صداست، اگر بزند هم بی دواست


çulâqo mâçlus?


چولاقو ماچلوس؟


چلاغ و لی لی بازی/


وجود نداشتن تناسب در امری


çumâça sake mâne, ham xudiye gire ham bigâne


چوماچا سکه مانه، هم خودیه گیره هم بیگانه


مانند سگ چوماچا می ماند، هم خوری را می گیرد و هم بیگانه را


اشاره به این که فلانی غریبه و آشنا نمی شناسد


çiçire lange mâne


چیچیره لنگه مانه


از لاغری مانند پای مارمولک است


خیلی لاغر است


çire ur fukuni?


چیره اور فوکونی؟


چرا اطوار می ریزی؟


çize xob jâye bad neše


چیزه خوب، جای بد نشه


چیز خوب جای بد نمی رود


çizi ki be man narese, xâyam be âfato balâ berese


چیزی کی به من نرسه خایم به افت و بلا برسه


چیزی که به من نرسد، می خواهم به آفت و بلا برسد


دیگی که برای من نجوشد می خواهم سر سگ در آن بجوشد


jâ dâštim jânešin nâštim, xâne dâštim krâynišin nâštim



جا داشتیم جانشین ناشتیم، خانه داشتیم کرایی نشین ناشتیم


جا داشتیم جانشین نداشتیم، خانه داشتیم مستعجر نداشتیم


jange šamšir kune, moâmeleya pool


جنگه شمشیر کونه، موعامله یه پول


جنگ را شمشیر می کند، معامله را پول


همه چیز به وقتش نیکوست


juju,ququ


جوجو، قوقو


تک و تنها


بی همه کس و از همه بریده


jujeya hâmišak moqe pâeez išmâridi


جوجه یا همیشک موقه پاییز ایشماریدی


جوجه را همیشه در هنگام پاییز می شمارند


اشاره به صبر کردن و منتظر ماندن برای پایان کار است


jahâz xob bâvarde, ronamâyam xaye


جهاز خب باورده، رونمایم خایه


جهاز خوب آورده، رونما هم می خواهد


کنایه در مواردی که فردی کاری بد انجام داده و توقع پاداش هم دارد(یا خیلی پر رو باشد

اصطلاحات گیلکی 5

ta âb rut nebe ki rušana nibe



تا آب روت نیبه کی روشنه نیبه


تا آب گل آلود نشود که روشن(تمیز و صاف) نمی شود


اشاره به این که اتفاقی(شاید بد) باید بیفتد تا آینده ای روشن شود. مثلا “تا پریشان نشود کار به سامن نرسد” یا “از پس هر گریه اخر خنده ای است”


tâ aman arus bobostim, šabam baze kutâ bobost


تا امان عروس بوبوستیم، شبم بزه کوتاه بوبوست


تا ما عروس شدیم، شب هم کوتاه شد


اشاره از بخت بد، مانند “اگر لب دریا رویم هم آب دریا خشک می شود”


tâ ti zahar be man berese, mi zahar be xuda rese


تا تی زهار به من برسه، می زهار به خودا فارسه


تا دادت به من برسد، داد من به خدا خواهد رسید


خود من انقدر گرفتارم که دیگر به گرفتاری تو نخواهم رسید


tâ zay gerye nukune, mâr šir nide


تا زای گریه نوکونه، مار شیر نیده


تا بچه گریه نکند، مادر شیر نمی دهد


اشاره به این که تا اتفاقی نیفتد، اتفاق اصلی هم نخواهد افتاد، یا اتفاق اصلی در پی رخدادی دیگر است


târikie dine, çâraki tâvade


تاریکیه دینه، چارکیه تاوده


تاریکی را می بیند، سنگ چارکی را پرتاب می کند


تیر به تاریکی انداختن، کار بیهوده کردن


tâ garzak xume çu funuxayi, garzak tara nazane


تا گرزک خومه چو فونوخایی، گرزک تره نزنه


تا در لانه زنبور چوب فرونکردی، زنبور تورا نیش نمی زند


اشاره به این که تا کاری با کسی/چیزی/حیوانی نداشته باشه، او هم کاری به کار تو ندارد


tara taxte sar bana


تره تخته سر بنه


تو را روی تخت گذاشت


تو را روی تخت موردشور خانه بگذارم(نوعی نفرین)


tara duzd fandam buburi dusâg xâne


ترا دوز فاندم بوبوری دوساق خانه


به تو دزد نمی دهم ببری زندان


به تو اعتمادی ندارم


tra mâre arâq bekašte, bigifti kale rufe gilâne?


ترا ماره عراق بکاشته بیگیفتی کله روفه گیلانه؟


مار عراق تورا نیش زده است، کله روفه گیلان(بی آزارترین مار گیلان) را گرفته ای


اشاره به این که وقتی زور فردی نرسد و به جای او فامیل یا نزدیکان فرد دیگر را آزار دهد، یا از روی عقده انتقام را از فرد دیگری بگیرد که زورش به او برسد.


tra marg baze, gi marge xâb aye?


ترا مرگ بزه گی مرگ خواب ایه؟


اجل به سراغت آمده می گویی خوابم می آید؟


مرگت زده که اینهمه خوابیده ای، باز می گویی خوابت می آید؟


tra vâsuxase âdam rusvâye


ترا واسوخسه آدم، روسوایه


کسی که ولو از کنارت رد شد ( و به تو برخورد البته تصادفی) رسوای روزگار است


tarsam ham az arâqe xormâ dakafi ham az gilâne turše kunus


ترسم هم از خورمای عراق دکفی هم از گیلان تورشه کونوس


می ترسم هم از خرمای عراق بیفتی(نصیبت نشود) هم از ازگیل ترش گیلان


می ترسم از بس که دو دلی می کنی هم از این بیفتی هم از آن


tan siâ sefidi âbe mian malume be


تن سیا سیفیدی آب میان معلومه به


تن در سیا ه وسفیدی آب معلوم می شود


اشاره به همان ضرب المثل جوجه را آخر پائیز می شمارند


tu ti kaje beris


تو تی کجه بریس


تو ابریشم خود را بریس


تو کار خودت را بکن


tu ti lâbe bukun


تو تی لابه بوکون


تو عوعویت را بکن


تو کار خودت را بکن


tu dirini man uçinam?


تو دیرینی من اوچینم؟


تر برینی من جمع کنم؟


توقعت را از من کم کن


turb našti buxure zahare qeyme zeyi


تورب ناشتی بوخوره زاهار قیمه زیی


ترب نداشت بخورد فریاد قیمه می زد


پز عالی جیب خالی


turb našti buxure gureše qeyme zei


تورب ناشتی بوخوره گورشه قیمه زیی


ترب نداشت بخورد آروق قیمه می زد


پز عالی جیب خالی


turše zir diçine, širine ru


ترشه زیر دیچینه، شیرینه رو


ترش را در پایین(بار) ی گذارد و شیرین را رو(ی بار)


turše kunusam be dâr namâne


تورشه کونوسم به دار نمانه


حتا ازگیل ترش گیلان هم روی درخت نمی ماند(برای همیشه یا مدت زمان طولانی)


هر کس خدایی دارد


tu kuneše nari


تو کونشه نه ری


تو کونش رای نداری


آنقدر دل و جرات (برای انجام این کار) نداری


tund biši gidi biji, sust biši gidi giji


توند بیشی گیدی بیجی، سوست بیشی گیدی گیجی


تند بروی می گویند نفه حرامی، سست بروی می گویند گیجی


هر کار کنی مردم باز حرف خواهند زد


tunam amere adâm bobosti?


تونم امه ره آدم بوبوستی؟


تو هم برای ما آدم شده ای؟


برو برو هنوز همان خری هستی که بودی


tunam dâxele saki?


تونم داخل سکی؟


تو هم داخل سگ هستی؟


فضولی نکن که این کار ها به تو ارتباطی ندارد


ti âba bidin bad ver bezan


تی آبه بیدین بد ور بزن


آبت را ببین بعد ور بزن


بی گدار به آب نزن


ti besaxte maçed belaxare ti sar fukurdast


تی بساخته مچد بلاخره تی سر فوکوردست


مسجدی که ساخته بودی بالاخره سرت فرو ریخت


هی گفتم نکن نکن، گوش نکردی، حالا نتیجه اش را ببین


tipalane tâvadeyi šunde kale?


تی پالانه تاوادایی شونده کله؟


پالانت را انداختی شونده کله؟


زده ای به سیم آخر


ti palâ sare qâtoq


تی پلا سره قاتوق


روی پلوی تو و خورش؟


گدا این همه ادا؟


ti jero jura game yâ…


تی جیرو جوره گمه یا


فحش پایین و بالا می دهم ها….


کاری نکن که دهنم باز شود و. ….


ti çerâq vâ tere su bede


تی چراغ وا تره سو بده


چرات باید برای بر خودت بتابد


عملت باید به درد خودت بخورد


ti çume xâbe pakun


تی چومه خابه پاکون


خواب را از چشمانت پاک کن


کجای کاری؟ خواب را از چشمانت بگیر تا بفهمی


ti xorus morqâne kune


تی خوروس مورغانه کونه


خروست تخم می گذارد


مرغت یک پا دارد


ti dahšieye mâst bihin ti kale sare vasin


تی دهشییه ماست بیهین تی کله سر واسین


شندر غازت را ماست بخر بمال به سر کچلت


با این صنار و سه اهی این همه نقشه و برنامه


ti dusti xerse dustie mane


تی دوستی خرسه دوستیه مانه


دوستی تو همچون دوستی خرس است


دوست نادان بدتر از صد دشمن است(دشمن دانا که غم جان بود-بهتر از آن دوست که نادان بود)


ti dil namâz xân bebe qeble râste


تی دیل نماز خان ببه، قبله راسته


دلت نماز خان باشد، قبله راست است


باید خلوص نیت داشت


ti dile anâre šâvâr, beze


تی دیله اناره شاوار بزه


انار شاوار دلت را زده


خوشی زده زیر دلت


ti zur kie rese, amadeke mâre


تی زور کیه رسه، امدیکی ماره


زورت به که می رسد، به ماد احمد


زورت فقط به فقیر و بیچاره ها می رسد


ti siâ çume doxtare ru kuluš fukun


تی سیا چومه دختره رو کولوش فوکون


روی دختر سیاه چشمت(که دوستش داری یا دختر توست) کولوش(کاه) بریز


مخفی اش کن تا کسی نبیند


ti šaxe ser vaseidi tere be be meydân tavadaeid


تی شاخه سر واسئیدی، ترا به میدان تاوادئید


به شاخت سیر مالیده اند ترا به میدا روانه کرده اند(رسم است شب قبل از مراسم ورزا جنگ یا همان جنگ گاو ها که به قولی یکی از فستیوال های گیلان است، به شاخ گاو ها سیر می مالیدند)


خرت کرده اند و به میدان فرستاده اندت


ti šekam siri ame re ru sifiie


تی شکم سیری امه ره رو سفیدیه


شکم سیری تو برای ما رو سفیدی است


ti arusi re sumâpâlâne mara ab âvaram


تی عروسی ره سوما پالانه مره آب آورم


در عروست با آبکش آب میاورم


یک نوع شوخی بزرگتر ها و فامیل هایی همچون خاله و دایی و … و … یا جوان تر ها که می خواهند بگویند صبر کن ببین در عروسی ات چه کارها نخواه کرد


ti aske be divâr bidine fâklâše


تی عسکه به دیوار بیدینه فاکلاشه


از بسکه با تو دشمن است، حتی اگر عکست را روی دیوار ببیند آن را پاک می کند(از بین می برد)


ti fand mi çumuš bande ti ustâ mi šâgerd


تی فنر می چوموش بنده، تی اوستا می شاگرد


فوت و فند تو بند چوموش(نوعی کفش) من است و استادت شاگردم است


پیش من پز نیا من دستت را خوانده ام


ti keyxodâ mardi tere xobe


تی کئخدا مردی تره خوبه


کدخدا مردیت برای خودت خوب است


داوری ات به درد عمه ات می خورد


ti kune goya buxor


تی کونه گویه بوخور


گوی خودت را بوخور


دخالت بیجا نکن


ti kune o mâna subul dakafte?


تی کونو مانه سوبول دکفته؟


کیک در خشتکت افتاده؟


بیکاری برای خودت انگاره می گیری


ti kune gâbe šaxe mara be janga deyi


ی کونه گابه شاخه مره به جنگه دئی


کونت را به جنگ گاو شاخ آورده ای


با بد کسی طرف شده ای


ti gâb bamu ame rameše sar dire


تی گاب بامو امه رمشه سر دیره


گاوت آمدت سر پرچین ما رید


ti gab mi kune guz


تی گب می کونه گوز


حرف تو همچون گوز من است


حرف یاوه زیاد میزنی


ti gure ti daste mara bekandi


تی گوره تی دسته مره بکندی


گورت را با دست خودت کندی


خودت کردی که لعنت بر خودت باد


ti guli pustam bigiri de na man na tu


تی گولی پوستم بیگیری د، نه من نه تو


اگر (به منظور منت کردن) پوست گلویت را هم بگیری دیگر نه من نه تو


ti mala qâyem bedar mardume duzd nigir


تی ماله قایم بدار مردومه دوزد نیگیر


مالت را پنهان بدار و به مردم نگو دزد


ti hay hay bušo ti vay vay bemanest


تی های های بوشو تای وای وای بمانست


هارت و پورتت رفته و زرت و زورتت مانده


تاب و توانت را از کف داده ای

اصطلاحات گیلکی 4

pârsâl fukudim gile sar, imsâl fukunim dil sar



پارسال فوکودیم گیله سر، ایمسال فوکونیم دیله سر


پارسال ریختیم روی گل، امسال می ریزیم روی دل


پارسال غم غصه ها را دور ریختیم و امسال میریزیم روی دل


pâye ganaxe, bâqla-paje sar


پایه گنخه باقلا پجه سر


هر چه سنگه مال پای لنگه


per yâvar kune, pesar dâre jâ dihe


پر یاور(کمک در برداشت محصول برنج به صرت رایگان، کمک رسانی) کونه، پسر داره جا دیهه


پدر یاور می کند، پسر دازش را قایم می دهد


فرزند را به پدر مادر وفایی نیست


pes agar tanesti xu pese sare darmân kudi


پس اگر تنستی خو پسه سره درمان کودی


کچل اگر می توانست سر کچل خودش را درست می کرد


گل اگر طبیب بودی سر خود دوا نمودی


palâ az šekam davare, ama mahabat az dil finivire


پلا از شکم دواره، اما محبت از دیل فینیویره


پلو از شکم می رود، امام محبت از دل نمی ریزد


عشق بود باقی و یاقی فناست


palâ suxte xure arusi ruz, vâran vâre


پلا سوخته خوره عروسی روز، واران واره


روز عروسی ته دیگ خور، باران می آید


عوام بر این عقبده اند که کسی که ته دیگ می خورد، روز عروسیش باران می آید


putile be havâ nâl kune


پوتیله به هوا نال کونه


مورچه را در هوا نعل می کند


این مثل را در باب اشخاص زرنگ می زنند


pur xure guli gire


پو خوره گولی گیره


گلوی پرخور می گیرد


هر کس خربزه می خورد پای لرزش هم باید بنشیند


pur dâra purtar vâ


پور داره پورتر وا


ثروتمندان از ثروت سیر نمی شون


اشاره به این که در هر چیزی بیشتر جلو روی بیشتر گرفتار آن می شوی


pur dard, pur gu be


پور درد پور گو به


آدم پردرد زیاد حرف می زند


بیمار زیاد حرف می زند


puz âli u jife xâli


پوز عالی و جیف خالی


پز عالی و جیب خالی


pušte sar sak lâp kune


پوشت سرسک، لاپ کونه


پشت سر سگ پارس می کند


شهامت ندارد روبرویش بگوید، وقتی می رود پشت سرش حرف می زند(غیبت می کند)


pul sefid, siâhi ruze re xobe


پوله سفید، سیاهی روزه ره خبه


پول سفید، برای روز سیاه خوب است


ثروت به درد روز مبادا می خورد


pul âlame dahane dabade


پول عالم دهنه دبده


پول دهن عالم را می بندد


پول حلال مشکلات است


piçâ ki pira be, be išpatekâ, gile mard ki pire be, taze be kexudâ


پیچا کی پیره به، به ایشپتکا، گیله مرد کی پیره به، تازه به کئخودا


گربه ای که پیر شود، می شود گربه پیر، گیله مردی(در این جا منظور گیلک های اهل روساهاست) که پیر شود، تازه می شود کدخدا


اشاره به این که موجودات به تناس سن و سال مقام دارند


piçâye bogoftidi, ti go darmânie, fel for xugoya xâk be sara kude


پیچایه بوگوفتیدی ، تی گو درمانیه، فی الفور خوگویه خاک به سراکوده.


به گربه گفتند که فضله ات، دارو است، آن را فی الفور زیر خاک پنهان کرد


به اشخاصی گویند که می توانند به دیگران خدمتی کنند، ولی در صورت درخواست امتناع می ورزند


piçâ go darmani bu, piçâ uni sar xâk fukudi


پیچا گو در مانی بو، پیچا اونی سر خاک فوکودی


فضله گربه، دارو بود، گربه رویش خاک می ریخت


به اشخاصی گویند که می توانند به دیگران خدمتی کنند، ولی در صورت درخواست امتناع می ورزند


pire asbo naqšine turbe


پیره اسبو نقشینه توربه


اسب پیر و توبره پر نقش و نگار


عدم تناسب بین دو چیز


pire bu, xara bu


پیره بو، خره بو


پیر شد، خر شد


پا به سن گذاشته، عفلش کم شده


pire bu, xu aqla buxurde


پیره بو، خو عقله بوخورده


پیر شده عقلش را خورده


piš namâz ki guz bukune, pas namâz vâ dirine


پیش نماز کی گوز بوکونه، پس نماز وا دیرینه


پیش نماز که بگوزد، پس نماز باید بریند


اشاره به زمانی که بزرگانی اشباه فاحشی کنند، در آن زمان می گویند که از عامه انتظار هر کاری می رود


peiqambare xudâyam xu jâne re duâ kune


پیغمبر خودایم خو جانه ره دوعا کونه


پیغمبر خدا هم به جان خودش دعا می کند


هر کس به فکر خویشتن است، تو نیز همینطور باش


pile pâyo kuçi kafš?


پیله پایو کوچی کفش؟


پای بزرگ و کفش کوچک؟


عدم تناسب بین دو چیزچ


pile daryâyam baše xuški âvare


پیله دریایم بشه، خوشکی آوره


به دریا هم برود، دریا خشک می شود


ادم بد شانسیست


pile daryâyam baše ita âftabe âb âa xu hamra bubure


پیله دریایم بشه، وا ایته آفتابه آب خو همره بوبوره


اگر دریا هم برود، باید آفتابه آبی(البته پر از آب) همراه خود ببرد


ادم بد شانسیست


pile šekam kuçi šekama ge ti qurbân


پیله شکم، کوچی شکمه گه تی قوربان


شکم بزرگ به شکم کوچک می گوید قربانت بروم


نظیر: دیگ به دیگ میگوید روت سیاه.

اصطلاحات گیلکی 3

vâreš bevâraste, tarake devâraste


وارش به وارسته، ترکه دوارسته


باران بارید، از سقف هم گذشت


کار از کار گذشت، دیر شده است


bâzâr maj, bâzâr maje natane de n


بازار مج، بازار مجه نتنه دئن


فروشنده بازارهای روز – گیلان)، چشم دیدن فروشنده بازار روز دیگر را ندارد.


رقیب چشم دیدن رقیب دیگر را ندارد


bâzem mara qâblâ sange kudi


بازم مرا قابلا سنگه کودی؟


باز هم مرا سنگ قلاب کردی؟


باز هم مرا پی نخود سیاه فرستادی؟


baj baja dine, rang usâne, hamsayi hamsayi ya dine fand usâne


بج بجه دینه، رنگ اوسانه. همسایی همسایی یه دینه فند اوسانه


برنج برنج را می بیند، رنگ برمیدارد. همسایه همسایه را می بیند، حقه بازی یاد می گیرد


با بدان کم نشین که درمانی – خوپذیر است نفس انسانی. هم نشینی در انسان تاثر گذار است.


barâr xâxuro mardo zani?


برابر خاخورو مردو زنی؟


خواهر و برادر و زن وشوهری؟


گدا و این همه ادا؟


bad az farâqe xarbuze, çân çân xyâr aye brun


بعد از فراق خربزه، چان چان خیار ایه برون


بعد از گذشتن از فصل خربزه، بار بار خیار می آید به بازار.


گر صبر کنی ز غوره حلوا سازی.


bamarde murqo dâne uçni


بمرده مورغ و دانه اوچینی


مرغ مرده و دانه خوردن


اشاره به تناقض. مانند کلاغ و بار الاغ؟


bande dila xudâ šenâse


بنده دیله خودا شناسه


دل بنده را خدا می شناسد


فقط خداست که می داند در دل بنده اش چه می گذرد


buxurde dam naze


بخورده دم نزه


خورد و دم بر نیاورد


حقش را کف دستش گذاشتم و حرفی نزذ


bušu abruye çakune, baza çuma kura kud


بوشو ابرویه چاکونه بزه چومه کوره کود


رفت ابرو را درست(آرایش) کند، زد و چشم را کور کرد


اشاره به اینکه در هنگام انجام کاری ، کاری دیگر را خراب کنیم


bušo nâxuši re yax bâvare


بوشو ناخوشی ره یخ باوره


رفته برای کریض یخ بیاورد


رفت جایی که بازگشتش سخت مشکل است


bušuyid asbâna nâl bukunid, šuturan xušani paya jigâ badayid


بوشئید اسبانه نال بوکونید، شوتروان خوشانی پایا جیگا بدئید


رفتند اسبها را نعل کنند، شتر ها پایشان را قایم کردند


چوب را که برداری، گربه دزده فرار می کند


buqâ vâ motevali badare


بوقا وا متولی بداره


بقعه باید متولی داشته باشد


اشاره به این که هر جایی باید صاحبی داشته باشد


bugufti bištâv


بوگوفتی، بیشتاو


گفتی، بشنو


زدی ضربتی، ضربتی نوش کن


buguftidi ki xars murqane kune, bugoftam az a dum vave harçi ki bigi sar zane


بوگوفتیدی کی خرس مورغانه کونه، بوگوفتم ی از ا دوم واوه هر چی بیگی سر زنه


گفتن که خرس تخم مرغ می گذارد گفتنم از این دم بریده، هر چه بگوئی سر می زند


اشاره به این که فلانی هر کاری را ممکن است انجام دهد.(معمولا خلاف)


bahâre vârân buxure mi saro mivarzâ sar, pâ eeze vârân buxure mi sago mi zan mâre sare


بهار واران بوخوره می سرو می ورزا سر، پائیزه واران بوخوره می سگ و می زن ماره سر.


باران بهار بر سر من و ورزا(گاو درشتی که برای شخم زذدن زمین از آن استفاده می شد) سر، باران پائیزی بخورد بر سر سگم و مادر زنم.


اشاره به اینکه هرگونه چیزهای خوب نصیب من و ورزایم شود و هر گونه چیزهای بد مانند بیماری نصیب سگم و مادر زنم شود


be ti sar qasam


به تی سر قسم


به سرت قسم


be ti namak qasam


به تی نمک قسم


به نمکی که از ت خوردم قسم


be dam zendeye


به دم زندیه


به دم زنده است


کم خوراک است. هیچوقت میل به غذا ندارد


be sâm kunande hamišak kamtar fârese


به سام کوننده همیشک کمتر فارسه


به سهم کننده، همیشه کم تر می رسد


be nâme isâ, be šekame musâ


به نام عیسی، به شکم موسی


به نام عیسی، به شکم موسی


به بهانه این، برای آن


bi xurusam ruza be


بی خروسم روزه به


بی خروس هم روز می شود


این هم می گذرد


bixabar çumâça sake mane, ham xâne xâye gire ham bigâne


بی خبر چوماچا سکه منه، هم خانخایه گیره هم بیگانه


بی خبر همانند سگ چوماچا(نام روستایی در گیلان) است که هم خودی(صاحبخانه) را می گیرد و هم غریبه را


bištâvasti šekam dar zanây gil xure, vali na har gili


بیشتاوستی شکم دار زنای گیل خوره، ولی نه هر گیلی.


شنیده ای زن حامله گل می خورد، ولی نه هر گلی


شنیدن کی بود مانند دیدن


bi ayb xudâye


بی عیب خودایه


بی عیب خداست


bi kasâne kas xudâye


بیکسان کس خودایه


کس بیکسان خداست


bi mâšâl juš kune


بی ماشال جوش کونه


بدون مشعل می جوشد


بی دلیل عصابی است


bimâr ki dar šafâye, hakim dar râye


بیمار کی در شفایه، حکیم در رایه


بیمار در حال شفاست و طبیب در حال آمدن


طبیب همیشه موقعی که مریض رو به شفسات می آید- اشاره به بی موقع بودن کار


bi nuxun juš kune


بی نوخون جوش کونه


بدون در قابلمه، غلغل می کند


جوش بی خودی می زند

اصطلاحات گیلکی 1

âb agar ïjâ bamane gandexe



آب اگر ایجا بَمانه گََندَخه


آب راکد می گندد


âb mânestan she, rig mânestan xu jâ sar ïse


آب مانستن شه، ریگ مانستن خو جا سر ایسه.


مانند آب می رود مانند ریگ سر جای خود می ماندو


وجودش بی خاصیت است. رفتن و ماندنش فرقی نمی کند.


âb mara nasha syâ kalâche sifide kudan


آب مرا نشه سیا کلاچه سیفیده کودن


کلاغ سیاه را با آب نمی توان سفید کرد.


ننگ را با رنگ پاک نمی شود.


âb nare, nivire shinobaze gharibiye


آب ناره، نیویره شینو بازه غریبیه


آب نمی بیند وگرنه شناگر قابلیست


اگر کاری(شرارتی) انجام نمی دهدوسیله دسترسی ندارد و گرنه در آن کار(معمولا بد) حرفه ای است.


âb nide xu pirhana kane


آب نیده خو پیرهنه کنه


آب ندیده، به قصد آبتنی، پیراهنش را کنده


کاری را پیش از وقت آن کردن


âbe tule kude,mâï giftane dare


آبه توله کوده، مائی گیفتنه ره


آب را گل کرده دارد ماهی می گیرد


از آب گل آلود ماهی می گیرد، از محیط آشفته در حال استفاده است


âb yazid das dekafte


آب یزید دس دکفته


آب دست یزید افتاده


جنس فراوان و ارزانی دست یک گرانفروش یا خصیص افتاده


âtash bibi tara sujane, âb bibi tara gharxe kune


آتش بیبی ترا سوجانه، آب بیبی ترا خرخَ کونه


آتش باشی تورا می سوزاند، آب هم باشی تورا غرق می کند


هر اندازه هم که زرنگ باشی باز از تو سرتر است


âtasha xâmushe kudim, kale xâke amra bâziye darim


آتشه خاموشه کودیم، کله خاک امرَ بازیه دریم


آتش را خاموش کردیم و با خاکستر اجاق سرگرم بازی هستیم


اصل کاری را ول کرده ایم و به فرعش چسبیده ایم


âxar ti jâne ki hichi vânie


آخر تی جانه که هیچی وانیه


تو که فقط یه مشت پوست و استخوانی


چیزی برات نیست. مایه ای نداری.


âxunde mofte bide, kara khu sakudani rem sar kitab vâkune


آخوند موفت بیده، کرا خو ساکودنی رم سرکیتاب واکونه


آخوند مفت دیده است، دارد طالع توله سگ هایش هم می بیند


مال مفتی پیدا کند تا آخرش را هم می خواد استفاده کند، آخوند مفت که گیر آمد(کنایه از گیرنیامدن) باید موش های خانه را هم عقد کرد.


adam paje


آدم پجه


آدم از گرما می پزد


وای که چه گرم است!!!


adam puxe


آدم پوخه


آدم می پوسد(تنهایی، بیکاری، …)


دل آدم می پوسد


âdame chos xor du ta xarj dâre


آدم چوس خور دوتا خرج دره


خرج آدم خسیس دوبرابر است.


آدم دستپاچه کار را دوبار می کند


âdam xar bebe, griftar xar nebe


آدم خرببه، گریفتار خر نبه


آدم خودش خر باشد، گرفتار خر نشود


آدم اگر خودش نادان باشد بهتر از آن است که گرفتار آدم نادان شود!!


âdam xuda xuda bege, bahre xuda bege


آدم خودا خودا بگه، بهر خودا بگه


آدم خدا خدا می گوید برای خدا بگوید


از غیر خدا لطفی نمی رسد- ریا کاری نکردن


âdame vashata na din dre na imân


آدم وشتا نه دین دره نه ایمان


آدم گرسنه دین و ایمان ندارد


âdam nân nadâre vali ism badare


آدم نان نداره ولی ایسم بداره


آدم نان نداشته باشد ولی نام داشته باشد


نان نداشته باشی مهم نیست، نام نیک مهم است


âdam nafam chel ta gamishe zure dere


آدم نفم چل تا گامیش زوره دره


آدم نفهم زور چهل گاو قدرتمند نر را دارد


اشاره به کسانی که هیچ دلیل و منطقی را قبول نمی کنند


âsemane uya batarkase ha ite birun futurkaste?


آسمان اویه بترکسه، هه ایته بیرون فوتورکسته؟


انگار آن جای آسمان پاره شده و این یکی تحفه از آنجا بیرون زده


اشاره به آدم پر افاده، اشاره به آدمی که اخلاق جالبی ندارد، اخلاق تلخی دارد


âseman gar bagardaste gar bagardaste, ame sare jor ki fârese fugurdaste


آسمان گر بگرسته، گربگردسته، امه سر جور کی فارسه فوگوردسته


آسمان چرخید و چرخید و به ما که رسید روی سرما خراب شد


اشاره به بد شانسی، طالع بد


âseman lavash beb, darya turshe abey(ghatogh), baz ti shekame re kam aye


آسمان لواش ببه، زمین تورشه آبی(قاتق)، باز تی شکمره کم آیه


آسمان لواش شود و آب دریا خورشت شود باز کفاف شکم تورا نمی دهد


هرچی بخوری باز هم کم است(انگار نه انگار که خورده ای)


âsiâb xu sanga besaye bextare tâ bi-kâr beyse


آسیاب خو سنگه بسایه بختر تا بیکار بیسه


آسیاب سنگ خود را بسابد بهتر از آن است که بیکار باشد


بیکار نمی توان نشست


âsiabe ba nam nam dane dan


آسیابه با نم نم دانه دن


در آسیاب باید کم کم دانه ریخت


نصیحت تلخ را باید کم کم به به خورد طرف داد


âftâb be âftâb chel ghadam ra kune


آفتاب به آفتاب چل قدم راکونه


از صبح امروز تا صبح فردا چهل قدم راه می رود(آفتاب به آفتاب چهل قدم راه می رود)


از بس سست است جان آدم را به لب می آورد


âghâ baxshe âghâzan nabaxshe


آقا بخشه، آقا زن نبخشه


ارباب(شیخ) می بخشد، زن او نمی بخشد


اشاهره به کاسه داغ تر از آش شدن

اصطلاحات گیلکی 2

a per mardanie a gerieyam kudani



ا پئر مردنیه ا گریه یم کودنی


این پدر مردنی است و این گریه هم کردنی


به هر صورت انجام می شود


a pile ki adam, lâre turba mane


ا پیله کی آدم، لاره توربه مانه


آدم به این بزرگی، مانند ترب پوک، بی بو وبی خاصیت است


اشاره به بی مصرف بودن کسی دارد


eterâm bukun, eterâm bidin


اترام بوکون، اترام بیدین


احترام بگذار، احترام ببین


احترام بگذار تا احترام ببینی


arbâbe xâne âquz ziâde, tani bišmâri amâ natani usâni


ارباب خانه آغوذ زیاده، تنی بیشماری اما نتنی اوسانی


در خانه ارباب گردو فراوان است، می توانی بشماری ولی نمی توانی برداری


هر چیز برای خودش حساب کتابی دارد


arbâb xu nokara sâguze zây baxše


ارباب خو نوکره ساگوزه زای بخشه


ارباب به نوکرش توله سگ هدیه می دهد


از ارباب یا صاحب ثروت چیزی نمی ماسد


az u tuman bakan-dane


از او تومان بکندانه


از آن شلوار کنده هاست


از آن آبرو بر ها است


az u karde kârdekârâne


از او کردکارانه


از آن سرد و گرم چشیده هاست و کار کرده هاست


az çanasi je xu kun vigire xu dahan degâne


از چنسی جه خو کون ویگیره، خو دهن دگانه


از خساست، از کون خود در می آورد و در دهان خود می گذارد


خیلی خسیس است


az hajhajiyam kirâye xâne fagire


از حج حاجی ام کرایه خانه فگیره


از پرستو هم کرایه خانه می گیرد


خیلی خسیس است


az asal širin tar taryake mufte


از عسل شیرین تر تریاک موفته


از عسل شیرین تر تریاک مفت است


مال مفت شیرین است


az qorsi hamadân qiše mane


از قرصی همدان قیشه مانه


از فرط محکمی مانند چرم همدان است


بسیار محکم و با دوام است


az gul çi bidem ta az gulâbeš bidinam


از گول چی بیدم تا از گولاب بیدینم


از گل چه خیری دیده ام تا از گلابش دیده باشم


از پدر چه خیری دیده ایم تا از فرزندش ببینیم


az lâqari ani dumâqa bigiri ani gardan orsofe


از لاغری انی گردنه بیگیری انی گردن اورسفه


از بکه لاغر مردنی است دماغش را بگیری گردنش پاره می شود


دماغش را بگیری نفسش بالا می آید- کم زور است


az lâqari mai xuške qâziâna mâne


از لاغری مائی خوشکه غازیانه مانه


از بس که لاغر است مانند ماهی دودی غزیان است


خیلی لاغر است


az vas putexulie, i man bajam ani sar fukuni , itayam bijir finive


از بس پوته خولیه، ای من بجم انی سر فوکونی، ایتایم بیجر فینیوه


صورتش از بس مهر آبله دارد، هر آینه یک من برنج هم روییش بریزی، یک دانه هم پائین نمی افتد


سابقه اش خیلی خراب است، به این راحتی پاک نمی شود


asb nihe nâl bihe


اسب نیهه نال بیهه


اسب نخریده است، نعل اسب را خریده است.


کار بیموقع کرده است


asb a guma kude, ani noqte re garde


اسبه گومه کوده، انی نوقطه ره گرده


اسب را گم کرده است، دنبال افسارش می گردد.


اصل را ول کرده به فرع چسبیده است


asbe re xâš fukune, sage re vâš


اسبه ره خاش فوکونه، سگه ره واش


برای اسب استخوان می گذارد، برای سگ علف


اشاره به این که کار را اشتباه، غلط، یا بیجا انجام دادن


asbi ki çel salgi nâl bebe, uni savare ruze qiâmate re xobe


اسبی که چل سالگی نال ببه، اونی سواری روز قیامت ر خوبه


اسبی که چهل سالگی نعل شود، سواری اش به درد روز قیامت می خورد


هر چیز به وقتش نیکوست، اشاره به کار بی موقع


age ti qulâm sarebâne, dane ki šutura koye buxusane


اگه تی غولام ساربانه، دانه کی شوتوره کویا بوخوسانه


اگر مخلصت ساربان است، می داند شتر را کجا بخواباند


نشانی به کار بلد بودن گوینده


age xai bimiri bi bahâne, buxur mâst o jukul- u hindevâne


اگه خوایی بیمیری بی بهانه، بوخور ماست و جوکول و هیندوانه


هر گاه میل داشتی بی سر و صدا بمیری، ماست و جوکول(برنج سبز تازه) و هندوانه را با هم بخور


age xir dâšti ti nâm bost xeyrolâh


اگه خیر داشتی، تی نام بوستی خیراله


اگر خیر داشتی نامت را خیراله می گذاشتند


خیرت به کسی نمی رسد


age mara dâre je jalâni, handem fanigiram


گر مرا داره جی جلانی، هن دم فانگیرم


اگر مرا از درخت هم آویزان کنی، باز هم نمی گیرم


نوعی تعارف


aman ame pere safre bideim


امان امی پئره سفره بیده ئیم


ما رنگ سفره پدرمان را دیده ایم


آنقدر ها هم که فکر کرده ای، ندید بدید نیستیم


aman baškaste xâlim


امان بشکسته خالیم


ما شاخه شکسته درخت هستیم


از ما گذشته، اشاره به کهولت و پیری


aman daryâ bazakim


امان دریا بزاکیم


ا زاده دریا هستیم


اشاره به دریا دل بودن


aman daryâ bidekim


امان دریا بیدکیم


ما دریا دیده ایم


ما سرد و گرم روزگار چشیده ایم


aman ti namak buxurdeyim


امان تی نمک بوخورده ایم


ما نمک خورده سفره تو هستیم


به گردن ما حق داری، نمک پرورده تو هستیم


ame pul mage seke nare


امه پول، مگه سکه ناره؟


پول ما مگر سکه ندارد؟


ما را داخل آدم حساب نمی کنی؟


ami xâli sare re darâr boboste


امی خالی سرره درار بوبوسته


درار(طعم دهنده ای همچون نمک) روی آلوچه ما شده


مزاحممان است، اسباب زحمت ما را فراهم کرده


ami sar bobo âstane gamaj


امی سر بوبو آستانه گمج


سر ما همچون گمج(یک نوع ظرف برای پخت و پز) آستانه شده است


اشاره به حرف زدن و ایجاد سرو صدای زیاد


ami mazâre sar dinirin, fatehe xâni ti piškeš


امی مزار سر دینیرین، فاتحه خانی تی پیشکش


روی قبر ما نرین، فاتحه خوانی پیش کشت


اشاره به این که کسی برای کسی بخواهد کاری انجا دهد، ولی پشت سر هم اشتباه کند و کارها را برعکس انجام دهد


an be un dar


ان به اون در


این به آن در


زدی ضربتی ضربتی نوش کن


an çel an panja, de vasti murdan


ان چل، ان پنجا، د واستی موردن


این چهل سالگی، این هم پنجاه سالگی، دیگر وقت مردن است


handi bugu tâ ti kun begab baye


هندی بوگو تا تی کون بگب بایه


اینقدر بگو تا کونت به حرف آید که: بس است


خفه شو


anqazar dâre ki ani dumâq pare five


انقذر داره کی انی دوماغ پره فیوه


آنقدر ثروت دارد که از سوراخ های دماغش بیرون می زند


anam xu kalma fukude


انم خو کلمه فوکوده


این هم بالاخره کرم خودش را ریخت


بالاخره کار خودش را کرد


ane bujura gifte bokobaste be zimin


انه بوجوره گیفته، بوکوبسته به زیمین


اورا بالا برد و به زمین کوفت


از کسی پشت سر هم تعریف کرد و به یکباره حرف های قبلی اش را درباره او نفی کرد


ane bošoste bana kenâr


انه بوشوسته بنه کنار


اورا شست و کنار گذاشت


هر چه از دهنش در می آمد نثارش کرد


ane rab-u-rub hali nie


انه رب و روب حالی نیه


اهل مراعات نیست


ani ki dini darzana darzane


انی کی دینی، درزنه درزنه


این را که می بینی از سوراخ وزن هم عبور می کند


خیلی زرنگ و کاردان است


ani baj vajor dâre


انی بج واجور دره


برنجش هنگام پختن قد می کشد


خرش می رود


ani jâna subul dakafte


انی جانه سوبول دکفته


کک به تنش افتاده است


خیلی ورجه وورجه می کند


ani çum âzad dâre tâvade


انی چوم آزاد داره تاواده


چشمش درخت آزاد را می اندازد


چشم خیلی شوری دارد


ani harf manât nie


انی حرف منات نیه


حرفش منات(اسکناس معتبر روسیه تزاری که در قدیم در گیلان در گردش بود) نیست


حرفش اعتباری ندارد


ani xâb ani dase tan dare


انی خواب انی دسته تان دره


خوابش کف دستش است


همچین که سرگذاشت خرخرش هواست


ani dusti bâqâla puste


انی دوستی باقلا پوسته


دوتی اش مانند پوست باقلا(نازک) است


روی دوستی اش نمی شود حساب کرد


ani dusti xarse dustie mane


انی دوستی خرسه دوتیه مانه


دوستی اش همچون دوستی خرس است


دوستی اش به آدم آسیب می رساند، دوستی خاله خرسه در زبان فارسی


ani dila anâre šâvar baze


انی دیله اناره شاوار بزه


انار شاهوار دلش را زده است


خوشی زیر دلش را زده است


ani den kafâre xaye


انی دئن کفاره خایه


دیدنش کفاره می خواهد


دیدنش شر است


ane re duqo dušâb itaye


انه ره دوغ و دوشاب ایته یه


در نظرش دوغ و دوشاب یکی است


همه را به یک چشم می نگرد، تبعیض قائل نمی شود


ani aql ani çume tan dare


انی عقل انی چومه ن دره


عقلش به چشمش است


ani vasoxaste adam, sad sal paki nare


انی واسوخسته آدم، صد سال پاکی ناره


کسی که تنه اش به تن او بخورد تا صد سال پاکی ندارد


از آن آم های پست فطرت و جنجالی است


eu dunyâye ki bide


او دونیایه کی بیده؟


آخرت را که دیده است؟


دم را دریاب


aval ti barâriye sabet bukun, bad ersie gaba bazan


اول تی براریه ثابت بوکون، بعد ارثیه گب بزن


اول برادریت را ثابت کن، بعد حرف ارثیه را بزن


un dimište, tu çere vališti


اون دیمیشته، تو چره والیشتی؟


اون شاشید، تو چرا لیس زدی


او یک کار اشتباعی کرد، تو چرا پی او را گرفتی؟


un nese, uni xudâ ki ise


اون نسه، اونی خوا کی ایسه


او نیست، ولی خدایش که هست


une xuda baze, tu de nava zen


اونه خودا بزه، تو د نوا زن


او را خدا زده، تو دیگر نزن


مردی نبود فتاده را پای زدن


uni dasto pâya dabadi, han dem xu kara kune


اونی دست و پایه دبدی ، هندم خوکاره کونه


دست و پایش را ببندی، بازهم کارش را خواهد کرد


itâ ti sar, itâ sake sar


ایتا تی سر، ایتا تی سکه سر


سر تو و سر سگ یک است


قسم به سر تو و سر سگ


ita das sedâ nare


ایتا دس صدا ناره


یک دست صدا ندارد


ita kafše lange biyâfte, vapurse çere mardom pâberande gardidi


ایته کفشه لنگه بیافته، وپورسه چره مردوم پابرنده گردیدی


یک لنگه کفش پیدا کرده و می پرسد چرا مردم پابرهنه قدم می زنند


وای به حال روزی که گدا پولدار شود


ita noxurama va tarsan, ita pâ nošomaka


ای تا نوخورمه وا ترسن، ایتایم پانوشومکا.


یکی از آدمی که می گوید نمی خورم باید ترسید و یکی از آدمی که می گوید پا نمی شویم


برخی از نه ها درست مفهوم و کاربرد برعکس دارند


i dasgi fade, du dasgi fagire


ای دسگی فده، دو دسگی فگیره


با یک دست می دهد و با دو دست می گیرد


یکی می دهد و دوتا می گیرد


i sâl bušum târam, haft sâl garmi dâram


ای سال بوشوم طارم، هفت سال گرمی دارم


یک سال به طارم رفتم و هفت سال گرمی دارم


اشاره به کاری که کردن آن سال ها آدم را گرفتار می کند


ilâhi nân savare bebe tu piade


ایلاهی نان سواره ببه، تو پیاده


الهی نان سواره باشد، تو پیاده


همیشه به دنبال نان باشی


imsâle çiçini pârsâle çiçinie ge jinjir jis


ایمساله چیچینی پارساله چیچینیه گه: جینجیر جیس


گنجشک امسال به گنجشک پارسال می گوید: فسقلی


فلانی کارش به جایی رسیده که حالا مارا هم قبول ندارد


inafare re bimir ki un tere tab bukune


اینفر ره بیمیر کی اون تره تب بوکونه


برای کسی بمیر که برای تو تب کند


ivâr ku sara râkune ivâr mu sare


ایوارکوسره را کونه، ایوار موسره


یک بار از روی کوه می رود یک بار از روی مو


به خلقش اعتمادی نیست. آدمی حالی به حالی است.


ani lâhâf tâze boboste


انی لاحاف تازه بوبوسته


لاحافش تازه شده


زنش مرده، زن جدیدی گرفته